Marc Josten - eindredacteur KRO Reporter:

'Kwaad moet je altijd melden'

Studeert Bestuurskunde en Rechten aan de Universiteit van Amsterdam Hobby is schrijven Tijdens studie schrijft hij artikelen voor Vrij Nederland die ook worden geplaatst. Na afloop van zijn studie belt de hoofdredacteur van VN hem voor een baan. Dat is, naar eigen zeggen, zijn entree in de journalistiek. Hij werkt 12 jaar bij VN. Ook bij VN werkt hij als Onderzoeks Journalist (OJ) Hij heeft veel voordeel van zijn studie tijdens zijn werk als journalist: algemene ontwikkeling, mensenkennis en een bepaald abstract denkniveau. Marc Josten: ,,Als advocaten dreigen met een claim dan weet ik daar iets over."

Is televisie een geschikt medium voor onderzoeksjournalistiek?
,,Televisie heeft twee voordelen. Ten eerste willen mensen graag op televisie verschijnen. Ten tweede is televisie als bewijstechnisch medium heel sterk. Uitspraken op beeld zijn echt, zijn vastgelegd. Bij de schrijvende pers speelt interpretatie van de journalist een grotere rol."

,,Onderzoeksjournalistiek voor de krant gaat veel sneller. Na je research ga je schrijven. Bij televisie moet je voorgesprekken doen."

,,Televisie is geen spontaan medium. Mensen zien altijd de camera. Onderzoeksjournalistiek is een nader genre, het is niet spontaan of actueel."

Welke mogelijkheden heb je als een bron niet voor de camera wil vertellen wat hij/zij weet?
,,Je gaat opzoek naar een andere bron die hetzelfde kan bevestigen. Of je gaat opzoek naar schriftelijk materiaal."

,,We hebben altijd een droomscenario. Dat betekent dat we streven naar het hoogst mogelijk. Dat we de bronnen vinden die bepaalde informatie willen onthullen. Daarnaast hebben we een B-scenario. Dat is een aflevering waarin we wel tevreden zijn, maar genoegen moeten nemen met minder toeters en bellen."

,,Ik ben bang dat plan B vaker voorkomt dan het droomscenario. Je moet jezelf dwingen niet te snel genoegen te nemen met plan B."

werkwijze
Bestaat eigenlijk altijd uit: veel voorgesprekken, WOB, werken met scenario's: om inzicht te krijgen of de verhalen kloppen)

Via brainstormsessies komt de redactie van Reporter aan haar opdrachten. Sommige tips komen binnen via de website zoals de anonieme tip over de kerncentrale in petten. De redactie kent een 'point of no return': na een maand onderzoek willen ze een bepaalde stand van zaken hebben bereikt. Als dat lukt dan wordt er verder onderzoek gedaan, zo niet dan wordt het onderwerp alsnog afgeblazen.

Welke betekenis geef jij aan onderzoeksjournalistiek?
,,Voor mij betekent het de achterkant van de werkelijkheid. Ik wil mensen confronteren door bepaalde zaken en onderwerpen eens goed uit te zoeken. Ik vind het daarbij ook een lastige term, want alle journalistiek is onderzoeksjournalistiek. Rafelranden journalistiek- tussen de koffie en de reclame?

Vivagehalte website
,,Internet is een massamedium, het is een onderdeel van het gehele programma Reporter. Ik vind het niet erg dat bloedserieuze items worden afgewisseld met vrolijk, zacht nieuws. Die uitwisseling vind ik belangrijk. De Volkskrant heeft toch ook dagindagui? Je moet aleen in je onderzoek niet te populistisch zijn."

,,Dat kun je ook met muziek hebben. Dat je te dramatische muziek gebruikt in een programma. Een interessante discussie, ik heb er nog nooit klachten overgehad." Muziek????

Persoonlijk drijfveer: 'De waarheid is erg subjectief'
,,Tijdens je onderzoek kan je boosheid een hinderpaal zijn. Als de kwaadheid van een journalist te groot is, dan vervaagt zijn objectiviteit. Daarom moet je als onderzoeksjournalist nooit suggestieve vragen stellen: 'Wordt u daar ook zo kwaad over?' maar altijd open vragen blijven stellen: 'Wat vindt u ervan?'

Daarnaast noemt Marc Josten zichzelf nieuwsgierig, heeft hij een passie voor de onderste steen boven. Daarbij vindt hij dat een open en democratische maatschappij een kritische pers nodig heeft.

Lekken van informatie:
Uit heeft iemand 'dichtbij de redactie' informatie gelekt waardoor Marc dacht te werken aan een primeur terwijl het nieuws al op straat lag: ,,Ik ben uit mijn vel gesprongen van kwaadheid. Nu wil ik er niet meer over vertellen omdat het oud zeer is."

Gebruik bronnen:
,,Een goede bron kun je niet vak genoeg spreken." Voor de rest maakt de redactie van Reporter gebruik van een bronnennetwerk. Sommige bronnen moeten overgehaald worden: ,,Als u het niet zegt, dan zegt niemand het…"

Soms kost een onthulling mensen de kop:
,,Ik heb daar geen moeite mee. Vooral bij mensen die politiek verantwoordelijk zijn: zij horen door de wol geverfd te zijn, hen geef ik zeker geen bijsluiter mee over wat de mogelijke gevolgen zouden kunnen zijn van hun uitspraken. Bij mensen die niet dagelijks in de publiciteit staan, vertel ik wel dat een optreden op televisie een enorme impact kan hebben op hun loopbaan. Maar ministers en topambtenaren horen dit te weten. Part of the job, daar worden ze ook naar betaald."

,,Ik zou niet graag willen onthullen dat iemand een paar arme, uitgeprocedeerde sloebers illegaal onderdak verschaft. Maar als die persoon iemand mishandeld heeft, dan moet dat gemeld worden. Mishandeling is strafbaar. Ik zou opzoek gaan naar de bron en zorgen dat ik met harde bewijzen kom."

Dilemma:
Reportage over Frits Bolkestein. Ze filmen in Indonesie, waar ze een meneer treffen die zegt dat Frits Bolkestein een CIA spion is geweest. Marc besluit het niet het gebruiken, ondanks dat hij twijfelt: hij kan het nooit hard maken.

Belangen:
,,Hoge bomen vangen veel wind, mogen veel wind vangen. Daarin mag je ruchtsicklos zijn. Bij mensene die dat niet gewend zijn, moet je je veel terughoudender opstellen. Zie de 'collectieve verstandverbijstering' bij de media recentelijk bij de ontvoering van dat Chinese meisje."

Ontwikkeling Reporter:
,,Ik wil ook de speurtocht naar het resultaat meer in beeld gaan krijgen. Nu zie ja enkel nog het resultaat van vele weken werk, ik wil ook de zoektocht meer in beeld gaan brengen. Zodat we een herkenbaarder programma worden."

WOB:
Wat werkt is de dreiging met een WOB. Reporter behaalt ook goede resultaten met de procedure zelf: ook Nova en Netwerk werken met de WOB. Voor ieder medium een goed middel.